Etyka zawodowa

Pewne źródła sprzeczności dyrektyw moralności jakiegoś zawodu i dyrektyw uznawanych szerzej tkwią w charakterze klasowej struktury społeczeństwa, który determinuje treść poglądów i stosunków dominujących w obrębie poszczególnych zawodów oraz stosunków między ich przedstawicielami. W różnicach między moralności jakiegoś zawodu i moralnością społeczną ujawniać się zatem mogą różnice między moralnością poszczególnych klas – sprzeczności moralne społeczeństwa klasowo zróżnicowanego wyrażają się, choć nie mechanicznie i bezpośrednio, także w określonych sprzecznościach moralno-zawodowych. Stąd słuszne jest twierdzenie, że podział pracy w społeczeństwie klasowym powoduje – lub co najmniej wyraża – określony stopień dezintegracji moralności społecznej, co zanika w społeczeństwie bezklasowym. W tym społeczeństwie rozwój moralności zawodowej stać się może czynnikiem integrującym i wzmacniającym moralność całego społeczeństwa.
O swoistym charakterze danej etyki zawodowej decyduje wreszcie zalecany przez nią sposób rozstrzygania konfliktów moralnych. Mogą być one rozstrzygane na różnych podstawach: zarówno na podstawie indywidualnej decyzji opartej na uznaniu określonej hierarchii celów moralnych, jaki na podstawie decyzji arbitralnej, instytucjonalnej. Moralność zawodowa w wielu przypadkach wskazuje właśnie rozwiązanie takiego konfliktu, stanowiące rodzaj pośredni między wspomnianymi uprzednio. Jest w takim rozwiązaniu i element decyzji subiektywnej (wyrażający się już w samym wyborze zawodu), jak i element rozwiązania instytucjonalnego, uwzględniającego jednak głównie przeznaczenie danego zawodu. W tym sensie moralność zawodowa stanowi w niektórych przypadkach afirmację i zalecenie pewnego typu postawy w sytuacjach konfliktowych. Zalecenia takie są dość stabilne, mają znaczenie wiążące dla wszystkich przedstawicieli grupy zawodowej.
Można więc stwierdzić, że w pluralizmie systemów etyki zawodowej oraz w ograniczonych ich odrębnościach znajduje wyraz m.in. socjologiczny relatywizm moralny. Nie przeczy on podstawowej jedności poglądów moralnych, odpowiadających wspólnym warunkom i potrzebom określonej klasy społecznej lub społeczeństwa choćby względnie jednolitego pod względem struktury klasowej. Relatywizm ten wyraża natomiast złożoność potrzeb i warunków społecznych oraz wielowarstwowość społecznych wyobrażeń o wartościach i powinnościach moralnych.
O konkretnej treści etyki zawodowej, o jej strukturze, układzie hierarchicznym, brzmieniu jej poszczególnych zasad decyduje zaś wiele czynników. Należą do nich zwłaszcza:

Założenia naczelne określonego systemu etycznego, który – z racji swej wewnętrznej zawartości i związków ze światopoglądem odpowiadającym charakterowi danego ustroju społecznego – w ustroju tym jest lub staje się dominujący.
Ewentualne tradycje danego zawodu, wartości moralne zrośnięte w sposób trwały z jego funkcjonowaniem, niezależne od zmian zachodzących w strukturze społecznej czy w technicznych warunkach wykonywania zawodu.
Warunki zewnętrzne funkcjonowania danego zawodu. Należą do nich zwłaszcza: ustrój społeczny i konkretne warunki życia i potrzeby społeczeństwa oraz techniczne warunki wykonywania zawodu.
Charakter zadań spełnianych przez przedstawicieli danego zawodu i ich społeczna ranga, miejsce jakie ten zawód zajmuje w społecznym podziale pracy.
Uprawnienia danego zawodu, które są pochodnymi spełnianych funkcji.
Struktura wewnętrzna danego zawodu, wewnętrzny układ powiązań i zależności międzyludzkich, charakter stosunków między przedstawicielami danego zawodu.
Struktura ta jest uwzględniana w postaci określonych dyrektyw moralnych, które mają humanizować stosunki wewnątrzgrupowe

Wszelkie Prawa Zastrzeżone.